Saray Koridorlarından İhtiyaç Sahiplerinin Kalbine... Kadın Vakıflarının Öncüsü
Tarih sayfaları boyunca bazı isimler sadece siyasi güçleriyle değil, aynı zamanda masumların ve yoksulların hayatında bıraktıkları derin insani izlerle ölümsüzleşmiştir. Bu parlak isimlerin başında, "kurumsal hayırseverlik" kavramını yeniden şekillendiren en güçlü kadın şahsiyetlerden biri olan Hürrem Sultan (Haseki Sultan) gelir. Kendi döneminin en güçlü padişahının eşi olarak sahip olduğu yüksek makamla yetinmemiş; kıtaları aşan merhamet köprüleri kurarak İslam tarihinin tanıdığı en büyük kadın vakıf mirasını inşa etmiştir.
Hürrem Sultan Kimdir?
Avrupa'da "Roxelana" olarak bilinen Hürrem Sultan, 16. yüzyılın başlarında Rohatyn (bugünkü Ukrayna) bölgesinde doğdu. Kader onu genç yaşta Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'daki Topkapı Sarayı'na getirdi. O, sarayda sıradan bir kız değildi; keskin zekası, hazırcevaplığı, öğrenme tutkusu ve ona (Güleç/Sevinç getiren anlamında) "Hürrem" lakabını kazandıran neşeli ruhuyla kısa sürede dikkatleri üzerine çekti.
Geniş kültürü ve bilgeliği sayesinde Sultan Süleyman'ın (Kanuni Sultan Süleyman) kalbini fethetti. Kanuni, Osmanlı geleneklerinde benzeri görülmemiş tarihi bir karar alarak onu azat etti ve resmi olarak nikahına aldı. Böylece Hürrem Sultan, yasal eş olarak taçlandırılan ilk cariye oldu ve "Haseki Sultan" unvanını aldı. Geleneksel kuralları yıkan Hürrem Sultan, padişahın en yakın danışmanı haline gelmiş, devlet işlerinde onunla mektuplaşmış, diplomatları kabul etmiş ve devasa imparatorluğun durumunu yakından takip etmiştir.
Hayırseverlik Felsefesi: Siyasi Güçten İnsanlığa Hizmete
Sahip olduğu muazzam siyasi nüfuza rağmen Hürrem Sultan, gerçek gücün ve ebedi ölümsüzlüğün insanların acılarını dindirebilmekte yattığını erkenden fark etmişti. "Sadaka-i Cariye" ilkesine olan derin inancının rehberliğinde; servetini ve konumunu hastalar, ilim talebeleri, yolcular ve yoksullar dahil olmak üzere toplumun tüm kesimlerine hizmet eden devasa vakıflar (külliyeler) kurmaya adadı. O, başkentte devasa mimari ve hayır komplekslerinin inşasını üstlenen Osmanlı tarihindeki ilk kadın olarak adını tarihe yazdırmış; bu eserleri başta dahi Mimar Sinan olmak üzere dönemin en ünlü mimarlarına inşa ettirmiştir.
Günümüze Ulaşan Başlıca Hayır Eserleri ve Vakıfları
Hürrem Sultan'ın vakıfları sadece taş binalardan ibaret değildi; onlar merhametle çarpan damarlar ve tam teşekküllü yaşam kurumlarıydı, bunlardan en önemlileri şunlardır:
- Haseki Sultan Külliyesi - İstanbul (1551):
Osmanlı başkentinde bir kadın tarafından yaptırılan ilk büyük hayır kompleksidir. İnşası için İstanbul'un en fakir semtlerinden birini (Aksaray) seçmiştir. Külliye bünyesinde bir cami, medrese, hiçbir ayrım gözetmeksizin her tabakadan hastaya ücretsiz tedavi ve ilaç sunan bir Darüşşifa ve her gün binlerce yoksula sıcak yemek sunan devasa bir imaret (aşevi) bulunmaktaydı. - Haseki Sultan İmareti - Kudüs (1552):
En büyük ve en bereketli miraslarından biri de Mescid-i Aksa'ya birkaç adım mesafede kurduğu devasa hayır kompleksidir. Bu külliye; yolcular için bir han, bir cami ve 400 yıldan fazla bir süre boyunca fakirleri, ilim talebelerini ve Kudüs halkını doyuran ücretsiz bir aşevi (Takiye) içermekteydi. Bu imaretin bereketi bugün bile eski Kudüs sokaklarında anılmaktadır. - Haremeyn-i Şerifeyn Vakıfları (Mekke ve Medine):
İyilik eli en kutsal topraklara kadar uzanmıştır. Hacıları ve Mekke ile Medine sakinlerini doyurmak için ücretsiz aşevleri kurdurmuş, ayrıca Mescid-i Nebevi ziyaretçilerinin seyahat zorluklarını hafifletmek üzere su kuyuları açtırmış ve çeşitli hizmet binaları yaptırmıştır. - Halk Sağlığı ve Altyapı Tesisleri:
Halkın temizliğini sağlamak ve aynı zamanda hayır kurumlarının sürdürülebilirliğini garanti altına alacak mali gelirler elde etmek amacıyla (Ayasofya'nın yanındaki Haseki Hürrem Sultan Hamamı gibi) büyük halk hamamları inşa ettirmiştir. Bu, "Vakıf Sürdürülebilirliği" kavramında çağının çok ötesinde bir yönetim zihniyetinin göstergesidir.
Bugünün Hürrem Sultan Vakfı: Dünün Mesajını Yaşatmak, Bugünün Çağrısına Yanıt Vermek
Hürrem Sultan'ın 1558'deki vefatıyla yazdığı bu muazzam destan sona ermemiş, aksine bir kadının sınırları aşan bir hayır kurumunu nasıl yönetebileceği konusunda gelecek nesillere ilham veren bir tohum olmuştur. İşte bu derin insani mirastan ilham alınarak, günümüzde aynı ismi, aynı mesajı ve aynı vizyonu taşımak üzere Hürrem Sultan Vakfı kurulmuştur.
Bizler "Hürrem Sultan Vakfı" olarak, hayır işlerinin öncüsü olan bu tarihi şahsiyetin izinden giden bir 'kadın vakfı' olmaktan gurur duyuyoruz. Geçmişte onun eli Kudüs'te açları doyurmak ve İstanbul'da hastaları iyileştirmek için uzandığı gibi; bugün de bizim ellerimiz bu vakıf aracılığıyla camiler inşa etmek, Afrika'nın ücra köylerinde su kuyuları açmak, yetimlere sahip çıkmak ve Gazze, Sudan, Yemen ve dünyanın dört bir yanındaki mazlumlara gıda ve psikolojik destek ulaştırmak için uzanmaktadır.
Bir kadının kalbinin, verici doğasının ve şefkatli vizyonunun dünyada köklü bir değişim yaratabileceğine ve insanlığın yaralarını sarabileceğine yürekten inanıyoruz. Kesintisiz sürecek bir sadaka-i cariye için, coğrafi sınır tanımayan bu büyük merhamet köprülerini bizimle birlikte inşa etmeye davetlisiniz.
